Badania jakościowe to niestandaryzowane podejście badawcze wykorzystywane w wielu dziedzinach nauki. Ich głównym celem jest nadawanie konkretnego znaczenia zjawiskom, które podlegają obserwacji.
Dwa sposoby rozumienia badań jakościowych
Pojęcie to można interpretować na dwa główne sposoby, co wpływa na sposób projektowania procesów diagnostycznych:
- Szerokie rozumienie (paradygmat): W tym ujęciu badania opierają się na fundamencie założeń epistemologicznych, ontologicznych oraz aksjologicznych.
- Wąskie rozumienie (metodyka): Skupia się na konkretnej grupie metod diagnostycznych i badawczych stosowanych w naukach społecznych.
Z perspektywy praktycznej przydatności wpisów na blogu, najbardziej istotne jest ujęcie wąskie, które pozwala na realne zastosowanie metod w konkretnych projektach.
4 poziomy zastosowań badań jakościowych
Według literatury przedmiotu (J. Bendkowski, 2016), badania jakościowe można analizować na czterech płaszczyznach:
Poziom 1: Programy badawcze
Odnoszą się do samej istoty badań, ich podstaw teoretycznych oraz konkretnych metod. Przykładem na tym poziomie są zainteresowania badawcze.
Poziom 2: Tradycje narodowe
Podejście do badań jakościowych różni się w zależności od kraju. Wynika to z faktu, że zajmują one odmienne pozycje w poszczególnych tradycjach narodowych.
Poziom 3: Dyscypliny naukowe
Różne dziedziny, takie jak psychologia, socjologia czy nauki o zarządzaniu, definiują własne, specyficzne problemy badawcze. Co istotne, problemy te nie zawsze muszą być ze sobą w pełni zgodne.
Poziom 4: Obszary badawcze
Dotyczy konkretnych wycinków rzeczywistości poddawanych badaniom, z których każdy posiada unikalne potrzeby i ograniczenia.
Najpopularniejsze metody badań jakościowych
W literaturze (S. Juszczyk) wymienia się szeroki wachlarz metod, które pozwalają na wielowymiarową analizę zjawisk społecznych:
- Studium przypadku (metoda indywidualnych przypadków).
- Metoda biograficzna i monograficzna.
- Etnometodologia.
- Wywiady: w tym narracyjne, problemowe, recepcyjne oraz zorganizowane wywiady grupowe.
- Obserwacja: szczególnie obserwacja uczestnicząca.
- Analiza treści: badanie dokumentów, tekstów oraz analiza rysunku.
- Analiza konwersacyjna i rozmowa.
W kolejnym wpisie przyjrzymy się bliżej specyficznym cechom tych metod oraz ich praktycznemu wykorzystaniu.
Bibliografia
Bendkowski, J. (2016). Badania jakościowe – wybrane problemy, odniesienia do logistyki stosowanej. Zeszyty Naukowe. Organizacja i Zarządzanie / Politechnika Śląska, 89.
Stemplewska-Żakowicz, K. (2010). Metody jakościowe, metody ilościowe: Hamletowski dylemat czy różnorodność do wyboru? Roczniki Psychologiczne, 13(1).
